Gramofon służy do odtwarzania dźwięku zapisanego na płytach gramofonowych (inaczej analogowych, winylowych). Gramofon powstał z fonografu i działa na tej samej zasadzie. Nośnikiem jest obracająca się płyta, z wyżłobionymi, spiralnymi rowkami.W tym rowku prowadzona jest igła, która odczytuje zapis. Typowe prędkości obracania płyty to: 78, 45 lub 33¹/3, niekiedy 16²/3 obrotów na minutę. Płyty winylowe, a zarazem gramofony, były popularne do końca lat 80., później zostały zastąpione płytami kompaktowymi/CD.

Z czasem został wprowadzony zapis stereofoniczny, co spowodowało, że wymagania co do igły i wkładki gramofonowej wzrosły. Pojawiły się inne kształty ostrza igieł, miejsce szafirowych zajęły diamentowe. Najlepszy szlif igły, to szlif kwadrofoniczny oraz eliptyczny.

Występują następujące rodzaje wkładek gramofonowych:

- piezoelektryczne (mają znaczenie tylko historyczne z), elektromagnetyczne, magnetoelektryczne, elektrostatyczne, optyczno-laserowe.